Quy trình an toàn phòng cháy chữa cháy gas: Kỹ năng sinh tồn tại nhà

Mùi khí gas thoang thoảng trong bếp không bao giờ là một tín hiệu tốt. Đó là lời cảnh báo đanh thép nhất cho thấy quy trình an toàn tại gia đình đang có lỗ hổng.

Chúng ta vẫn thường nghe những câu chuyện thương tâm về các vụ nổ khí gas, nhưng đa phần mọi người đều có tâm lý chủ quan: “Chắc nó chừa nhà mình ra”. Thực tế, ranh giới giữa một bữa cơm ấm cúng và một thảm họa cháy nổ chỉ cách nhau một tia lửa điện nhỏ xíu hay một vết nứt trên dây dẫn cao su.

Để bảo vệ tính mạng và tài sản, việc trang bị kiến thức an toàn phòng cháy chữa cháy gas không phải là lý thuyết suông, mà là kỹ năng sinh tồn bắt buộc. Dưới đây là quy trình chuẩn hóa từ khâu lắp đặt, sử dụng cho đến xử lý sự cố khẩn cấp mà bất kỳ ai đứng bếp cũng phải nắm lòng.

Hiểu đúng về kẻ thù giấu mặt: Khí gas (LPG)

Trước khi đi vào các bước kỹ thuật, bạn cần hiểu đặc tính của thứ mình đang sử dụng. Khí gas hóa lỏng (LPG) thường là hỗn hợp của Propane và Butane.

Có hai đặc điểm tử thần của khí gas mà bạn cần ghi nhớ:

1. Nặng hơn không khí: Khi rò rỉ, gas không bay lên trời như khói mà sẽ chìm xuống, len lỏi sát mặt sàn, tích tụ ở các hố ga, cống rãnh hoặc góc bếp kín. Chỉ cần một mồi lửa rơi xuống sàn hoặc một tia lửa điện từ công tắc tủ lạnh, vụ nổ sẽ xảy ra.
2. Không màu, không mùi: Mùi trứng thối nồng nặc mà bạn ngửi thấy thực chất là chất tạo mùi (Mercaptan) được nhà sản xuất thêm vào để giúp chúng ta phát hiện rò rỉ. Nếu không có chất này, gas rò rỉ là một sát thủ vô hình thực sự.

Bước 1: Thiết lập “Phòng tuyến” an toàn ngay từ khâu lắp đặt

An toàn không bắt đầu khi bạn bật bếp, nó bắt đầu từ lúc bạn thiết kế vị trí đặt bình gas. Sai lầm phổ biến nhất là nhét bình gas vào những hộc tủ quá kín hoặc đặt quá gần các nguồn nhiệt khác.

Vị trí đặt bình gas

• Thông thoáng nhưng tránh gió lùa trực tiếp: Bình gas nên đặt ở nơi có không khí lưu thông để nếu có rò rỉ, khí gas có thể tản ra bớt, không tích tụ thành nồng độ gây nổ. Tuy nhiên, tránh gió thổi trực tiếp vào bếp làm tắt lửa khi đang nấu.
• Khoảng cách vàng: Bình gas phải đặt cách bếp và các nguồn điện (ổ cắm, công tắc) tối thiểu 1-1.5m. Tuyệt đối không tận dụng hộc để bình gas làm nơi chứa các vật dụng dễ cháy như giấy báo, chai lọ nhựa hay dầu ăn.
• Đặt thẳng đứng: Luôn đặt bình gas ở tư thế thẳng đứng. Việc để nghiêng bình khi gas sắp hết để “vét” nốt lượng gas còn lại là hành động cực kỳ nguy hiểm, có thể khiến gas lỏng tràn lên ống dẫn, gây bùng lửa bất ngờ.

Hệ thống dây dẫn và van – Điểm yếu chí mạng

Hơn 80% các vụ rò rỉ khí gas xuất phát từ dây dẫn và van, không phải nổ bình gas như mọi người lầm tưởng. Bình gas được chế tạo bằng thép chịu lực rất tốt, nhưng dây dẫn cao su thì không.

• Chọn dây dẫn lõi thép: Hãy đầu tư loại dây dẫn gas có vỏ bọc lưới inox hoặc lõi thép chống chuột cắn. Chuột và gián rất thích gặm nhấm dây cao su dính dầu mỡ, và đây là nguyên nhân hàng đầu gây rò rỉ âm ỉ.
• Van điều áp có ngắt tự động: Bắt buộc sử dụng các loại van có tính năng ngắt gas tự động khi phát hiện áp suất thay đổi đột ngột (do tuột dây hoặc đứt dây).

Bước 2: Quy trình vận hành “Chuẩn không cần chỉnh”

Thói quen sử dụng quyết định 90% mức độ an toàn phòng cháy chữa cháy gas. Nhiều người có thói quen tắt bếp xong mới khóa gas, hoặc thậm chí lười không khóa van bình gas vì “mai lại nấu tiếp”. Đây là tư duy sai lầm nghiêm trọng.

Quy trình tắt bếp đúng chuẩn chuyên gia:

1. Khóa van bình gas trước: Khi nấu xong, hãy khóa van tại bình gas trước khi tắt lửa ở bếp.
2. Chờ lửa tắt hẳn: Việc này giúp đốt cháy hết lượng gas còn dư trong đường ống dẫn. Nếu bạn tắt bếp trước rồi mới khóa van, một lượng gas nhỏ vẫn nằm trong ống dẫn với áp suất cao. Lâu ngày, dây dẫn sẽ bị lão hóa nhanh hơn và nguy cơ rò rỉ cao hơn.
3. Tắt công tắc bếp: Đưa núm vặn về vị trí OFF sau khi lửa đã tắt hoàn toàn.

Nguyên tắc 3 KHÔNG khi nấu nướng:

• KHÔNG hong khô đồ dùng: Tuyệt đối không dùng bếp gas để hong khô khăn, vải, quần áo.
• KHÔNG dùng thiết bị phát tia lửa gần bếp: Không sử dụng điện thoại di động, bật lửa, hoặc xịt thuốc diệt côn trùng (dạng bình xịt nén khí) ngay cạnh bếp gas đang đỏ lửa.
• KHÔNG rời mắt khỏi bếp: Đặc biệt khi ninh, hầm hoặc chiên rán. Gió thổi tắt lửa hoặc nước trào ra làm tắt bếp sẽ khiến khí gas liên tục xì ra ngoài trong khi không có lửa đốt, biến căn bếp thành một “quả bom khí” chực chờ nổ.

Bước 3: Kỹ năng kiểm tra rò rỉ định kỳ (DIY)

Bạn không cần thợ chuyên nghiệp mới có thể kiểm tra an toàn cho gian bếp của mình. Hãy thực hiện việc này định kỳ mỗi tháng hoặc mỗi khi thay bình gas mới.

Phương pháp nước xà phòng:
Đây là cách cổ điển nhưng hiệu quả nhất. Pha một chút nước rửa bát với nước để tạo bọt. Dùng bọt xà phòng này bôi lên van gas, các mối nối dây dẫn và dọc thân dây dẫn.

• Nếu thấy bọt xà phòng nổi bong bóng lên và xì ra: Đã có rò rỉ.
• Nếu bọt xà phòng nằm yên: Hệ thống kín.

Ngoài ra, việc lắp đặt thiết bị cảnh báo rò rỉ gas (Gas Detector) là một khoản đầu tư thông minh. Thiết bị này sẽ hú còi báo động ngay khi nồng độ gas trong không khí vượt mức an toàn, giúp bạn phát hiện sự cố ngay cả khi đang ngủ.

Bước 4: Xử lý tình huống khẩn cấp – Ranh giới sinh tử

Đây là phần quan trọng nhất của an toàn phòng cháy chữa cháy gas. Khi bạn bước vào nhà và ngửi thấy mùi gas nồng nặc, phản ứng bản năng của con người thường sai lầm và dẫn đến hậu quả thảm khốc.

Hãy ghi nhớ kịch bản hành động sau đây:

Những việc TUYỆT ĐỐI CẤM (Làm là chết):

1. KHÔNG bật/tắt công tắc điện: Không bật đèn để xem, không bật quạt để hút mùi. Thậm chí không được tắt quạt đang chạy. Bất kỳ hành động đóng/ngắt mạch điện nào cũng tạo ra tia lửa điện (dù mắt thường không thấy), và đó là mồi lửa kích nổ khối khí gas đang bao trùm căn phòng.
2. KHÔNG sử dụng điện thoại tại chỗ: Sóng điện thoại và màn hình phát sáng có thể gây nguy hiểm. Hãy chạy ra xa khu vực rò rỉ mới được gọi cứu hỏa hoặc người thân.
3. KHÔNG đi giày cao gót hoặc guốc có đế kim loại: Tiếng cọ xát của kim loại xuống sàn gạch cũng có thể tạo tia lửa.

Quy trình xử lý đúng:

1. Bịt mũi, khóa van gas ngay lập tức: Nếu có thể tiếp cận bình gas an toàn, hãy khóa van lại ngay. Dùng khăn ướt che mũi miệng để hạn chế hít phải khí gas (gây ngạt).
2. Mở toang cửa: Mở hết các cửa sổ, cửa chính để tạo dòng đối lưu, giúp khí gas thoát ra ngoài. Lưu ý mở cửa nhẹ nhàng, tránh ma sát mạnh ở bản lề sắt gây tia lửa.
3. Dùng vật liệu thủ công để lùa khí: Sử dụng bìa carton, quạt nan hoặc mảnh ván gỗ để quạt lùa khí gas ra ngoài. Nhớ quạt sát mặt sàn vì khí gas nặng hơn không khí và nằm ở dưới thấp.
4. Sơ tán và gọi 114: Di chuyển mọi người (đặc biệt là người già và trẻ em) ra khỏi vùng nguy hiểm. Gọi điện cho lực lượng PCCC (114) và nhà cung cấp gas để được hỗ trợ xử lý.

Bước 5: Kỹ năng chữa cháy khi gas đã bắt lửa

Nếu chẳng may ngọn lửa đã bùng phát từ bình gas hoặc khu vực bếp, sự bình tĩnh là vũ khí duy nhất của bạn.

Trường hợp 1: Lửa cháy tại đầu vòi phun hoặc dây dẫn (Chưa nổ)

• Đừng hoảng sợ bỏ chạy ngay. Bình gas không dễ nổ ngay lập tức nếu chưa bị nung nóng quá lâu.
• Sử dụng bình chữa cháy bột hoặc khí CO2 phun thẳng vào gốc lửa.
• Dùng chăn chiên thấm đẫm nước trùm nhanh và kín lên bình gas để dập tắt ngọn lửa bằng cách cách ly oxy.
• Ngay sau khi lửa tắt, khóa van gas lại và di chuyển bình ra nơi thoáng mát, an toàn.

Trường hợp 2: Đám cháy đã lan rộng, mất kiểm soát

• Nếu không thể tiếp cận để khóa van hoặc đám cháy đã lan sang tủ bếp, trần nhà: Chạy ngay lập tức.
• Không cố cứu tài sản. Tính mạng là trên hết.
• Cảnh báo hàng xóm xung quanh để sơ tán vì nguy cơ nổ bình gas lúc này là rất cao.

An toàn phòng cháy chữa cháy gas không phải là nhiệm vụ của riêng lực lượng cứu hỏa, mà nằm trong tay người nội trợ, người trụ cột gia đình. Một chiếc bếp gas hiện đại đến đâu cũng trở nên vô nghĩa nếu người sử dụng thiếu kiến thức và sự cẩn trọng.

Đừng đợi đến khi “mất bò mới lo làm chuồng”. Hãy kiểm tra lại hệ thống gas của gia đình ngay hôm nay, thay thế dây dẫn đã cũ, nhắc nhở thành viên trong gia đình về quy trình khóa van an toàn. Sự tỉ mỉ trong từng thói quen nhỏ chính là tấm khiên vững chắc nhất bảo vệ tổ ấm của bạn trước “bà hỏa”.